Nederland heeft genoeg MedTech. Nu moet het naar de praktijk

Nederland heeft de kennis, de ziekenhuizen, de technologiebedrijven en het kapitaal om internationaal tot de sterkste MedTech-landen te behoren. Toch bepaalt niet de volgende technologische doorbraak of die positie werkelijkheid wordt. De beslissende vraag is of Nederland erin slaagt bewezen innovaties sneller in de dagelijkse zorg te krijgen en vervolgens breed op te schalen. Precies daar ligt nog altijd een van de grootste zwakke plekken van het Nederlandse innovatieklimaat.

Het nationale Groeiplan MedTech legt die uitdaging nadrukkelijk op tafel. De sector wil dat Nederland in 2035 tot de Europese en mondiale top behoort en koppelt zorgtransformatie daarbij rechtstreeks aan economische groei. Als de juiste voorwaarden worden gerealiseerd, kan de sector volgens de initiatiefnemers ongeveer 11.000 extra hoogwaardige banen opleveren, circa 5 miljard euro extra exportwaarde per jaar creëren en ruimte bieden aan ongeveer 75 nieuwe startups en scale-ups.

Die economische cijfers zijn indrukwekkend, maar voor de zorg is een andere belofte belangrijker. Technologie moet helpen om een groeiende en complexere zorgvraag op te vangen met een beroepsbevolking die niet evenredig meegroeit. Dat betekent dat medische technologie niet langer vooral moet worden gezien als innovatiebeleid. Het wordt onderdeel van de vraag hoe Nederland zijn zorg de komende tien jaar toegankelijk, betaalbaar en uitvoerbaar houdt.

ICT&health schreef eerder uitgebreid over het nationale Groeiplan MedTech. Sindsdien is de onderliggende vraag alleen maar urgenter geworden. Nederland beschikt over veel innovaties, pilots en regionale initiatieven. De uitdaging is om van bewezen toepassing naar structurele verandering te komen.

Van innovatiekracht naar implementatiekracht

De uitgangspositie is sterk. Nederland beschikt over academische en topklinische ziekenhuizen, technische universiteiten, kennisinstellingen, een hoogwaardige maakindustrie en internationaal opererende technologiebedrijven. Tegelijkertijd benoemt het groeiplan precies waar de kwetsbaarheid zit. Betere toegang tot data, een sterke infrastructuur voor AI en interoperabiliteit, voldoende klinische testcapaciteit, duidelijkheid over Europese regelgeving, beschikbaar kapitaal en voldoende productiecapaciteit zijn noodzakelijk om innovaties daadwerkelijk verder te brengen.

Daarmee verschuift de discussie. De vraag is niet alleen welke technologie Nederland nog moet ontwikkelen, maar vooral wat nodig is om bestaande technologie sneller onderdeel te maken van reguliere zorg.

Dat probleem is inmiddels breed herkenbaar. Innovaties kunnen lokaal goede resultaten opleveren zonder dat andere ziekenhuizen of zorgorganisaties ze vervolgens overnemen. Iedere organisatie maakt opnieuw een businesscase, organiseert een eigen pilot, onderzoekt dezelfde randvoorwaarden en moet financiering vinden. Ondertussen veranderen werkprocessen, bekostiging en verantwoordelijkheden vaak onvoldoende mee.

Juist daarom is de recente inzet van 800 miljoen euro aan doorbraakmiddelen voor landelijke opschaling relevant. De middelen zijn bedoeld voor bewezen arbeidsbesparende toepassingen op het gebied van AI, digitale en hybride zorg en medische technologie. Voor verschillende toepassingen worden inmiddels modelplannen ontwikkeld, zodat niet iedere zorgorganisatie opnieuw hetzelfde traject hoeft uit te vinden.

Dat is een wezenlijke verandering. De nadruk verschuift van experimenteren naar organiseren. Een succesvolle toepassing in één ziekenhuis heeft maatschappelijk immers beperkte waarde wanneer honderd andere organisaties vervolgens afzonderlijk moeten ontdekken hoe zij dezelfde innovatie kunnen invoeren.

Ook de MedTech-sector zelf vraagt daarom om een sterker ecosysteem. TNO pleit in het groeiplan voor een gezamenlijke innovatieagenda van VWS en Economische Zaken en voor een zorgsector die veel nadrukkelijker als eerste gebruiker van innovatie kan optreden. Ziekenhuizen wijzen tegelijkertijd op het belang van ontwikkeling dicht bij de klinische praktijk. Technologie krijgt pas betekenis wanneer zij aansluit bij zorgprocessen, professionals daadwerkelijk ondersteunt en aantoonbaar iets toevoegt voor patiënten.

Het ziekenhuis van de toekomst bestaat niet uit technologie

Die constatering raakt ook de discussie over het ziekenhuis van de toekomst. Dat begrip wordt gemakkelijk gekoppeld aan robots, AI, slimme operatiekamers, thuismonitoring en geavanceerde diagnostiek. Maar een verzameling nieuwe technologieën maakt nog geen toekomstbestendig ziekenhuis.

De werkelijke verandering zit in de organisatie van zorg. Welke zorg moet nog binnen de muren van het ziekenhuis plaatsvinden? Welke diagnostiek kan dichter bij de patiënt worden georganiseerd? Welke patiënten kunnen thuis worden gevolgd? Welke taken kunnen door technologie worden ondersteund of gedeeltelijk worden overgenomen? En welke gegevens moeten daarvoor beschikbaar zijn tussen ziekenhuis, huisarts, thuiszorg en patiënt?

In Twente wordt bijvoorbeeld gewerkt aan een model waarin het ziekenhuis zich sterker richt op complexe specialistische zorg, terwijl andere onderdelen van het zorgproces dichter bij patiënten worden georganiseerd. De regio investeert daarbij nadrukkelijk in toepassing en opschaling van medische technologie. ICT&health beschreef eerder hoe Twente wil bouwen aan het ziekenhuis van de toekomst.

Ook Zuid-Limburg laat zien waarom de regionale context belangrijk is. Daar komen een grote zorgvraag, personeelstekorten, digitale zorg, kennisinstellingen en een MedTech-ecosysteem samen. Zuyderland ziet de regio daarom als mogelijke proeftuin waarin technologie niet alleen wordt ontwikkeld, maar onder dagelijkse omstandigheden kan worden getest en opgeschaald. Die ontwikkeling beschreven we eerder in Zuid-Limburg bij uitstek geschikt als living lab voor MedTech.

De gemene deler is duidelijk. Het ziekenhuis van de toekomst is geen gebouw dat ergens in 2035 wordt geopend. De verandering vindt nu al plaats in zorgpaden, regionale samenwerking, gegevensuitwisseling, diagnostiek, monitoring en de verdeling van werk tussen mens en technologie. De relevante vraag is daarom niet hoe futuristisch een ziekenhuis eruit kan zien, maar welke oplossingen vandaag aantoonbaar werken en onder welke voorwaarden ze morgen elders kunnen worden toegepast.

Van groeiplan naar gezamenlijke uitvoering

Daarmee komt het Groeiplan MedTech uiteindelijk uit bij een bestuurlijke opgave. Geen enkele partij kan deze transformatie afzonderlijk realiseren. Technologiebedrijven kunnen oplossingen ontwikkelen, maar bepalen niet zelfstandig hoe zorgprocessen veranderen. Zorgorganisaties kunnen implementeren, maar beschikken niet altijd over structurele financiering of dezelfde digitale infrastructuur. Kennisinstellingen kunnen valideren, maar zorgen niet vanzelf voor landelijke toepassing. De overheid kan randvoorwaarden creëren, maar opschaling ontstaat uiteindelijk in de praktijk.

Juist daarom moeten zorgprofessionals, bestuurders, beleidsmakers, technologiebedrijven, onderzoekers, financiers en overheid veel eerder gezamenlijk bepalen welke oplossingen bewezen zijn, welke belemmeringen opschaling tegenhouden en wie verantwoordelijk is om die weg vrij te maken.

Ook het kabinet heeft zich achter de ambities voor de Nederlandse MedTech-sector geschaard. In een Kamerbrief over het Groeiplan MedTech schrijven de ministers van Economische Zaken en VWS dat zij de ambitie steunen om Nederland in 2035 het sterkste MedTech-ecosysteem van Europa te laten worden. Beide ministeries werken daarom aan een gezamenlijke beleidsagenda voor de Nederlandse MedTech-sector. Daarbij gaat het niet alleen om nieuwe technologie, maar juist om de verbinding tussen onderzoek, zorg en industrie en om betere voorwaarden voor ontwikkeling, toepassing en opschaling. De ministers benadrukken bovendien dat uitvoering alleen mogelijk is wanneer departementen, industrie, kennisinstellingen en zorgpartijen gezamenlijk optrekken. Daarmee verschuift ook vanuit het kabinet de aandacht van ambitie naar uitvoering.

Die uitvoering vraagt om samenwerking tussen partijen die ieder een ander deel van de oplossing in handen hebben. Precies die vraag staat van 26 tot en met 28 januari ook centraal tijdens het ICT&health World Conference 2027 in Maastricht. Nederlandse en internationale zorgorganisaties, overheden, kennisinstellingen en technologiebedrijven brengen daar praktijkervaring, beleid, onderzoek en technologie bij elkaar rond een centrale vraag: wat werkt, wat kan worden opgeschaald én wat is daarvoor nodig?

Het Ziekenhuis van de Toekomst krijgt tijdens het congres daarom ook een concrete invulling. Geen futuristische etalage met technologie die ooit mogelijk wordt, maar toepassingen en zorgmodellen rond echte zorgmomenten, van diagnostiek en behandeling tot monitoring, herstel en zorg thuis. De centrale vraag daarbij is steeds wat vandaag toepasbaar is, welke resultaten ermee worden bereikt en wat nodig is om succesvolle oplossingen breder beschikbaar te maken.

Dat sluit rechtstreeks aan bij de kern van het Groeiplan MedTech. Nederland hoeft niet vanaf nul een MedTech-sector op te bouwen. De kennis, bedrijven, zorginstellingen en infrastructuur zijn voor een belangrijk deel al aanwezig. De volgende stap vraagt vooral om samenhang, keuzes en uitvoering.

Daar ligt ook de verantwoordelijkheid voor de komende jaren. Wanneer Nederland medische technologie werkelijk beschouwt als strategisch voor zowel de zorg als het verdienvermogen, moet innovatiebeleid uiteindelijk zichtbaar worden op de werkvloer. Niet in nog meer afzonderlijke pilots, maar in zorgprocessen die aantoonbaar beter werken, professionals ontlasten en op meerdere plaatsen kunnen worden toegepast.

De ambitie om in 2035 tot de internationale MedTech-top te behoren is groot. Of Nederland daarin slaagt, wordt echter niet in 2035 bepaald. Die beslissing valt nu, bij de vraag welke innovaties we daadwerkelijk naar de praktijk brengen en vervolgens durven op te schalen.