Begin deze week schreven we over de groeiende discussie rond de inzet van digitale triage-apps in de huisartsenzorg. Aanleiding is het beleid van Zilveren Kruis om huisartsenpraktijken financieel te stimuleren om gebruik te maken van digitale toepassingen die patiënten adviseren of een bezoek aan de huisarts nodig is. Huisartsen die ervoor kiezen deze apps niet in te zetten, ontvangen een lagere vergoeding.
Naar aanleiding van de ontstane discussie vroegen wij zowel Digizo.nu als Zilveren Kruis om een inhoudelijke toelichting op het beleid en de onderliggende afwegingen.
Reactie Digizo.nu
Digizo.nu, het gezamenlijke programmabureau van de veertien partijen achter het Integraal Zorgakkoord (IZA), onderzoekt welke digitale en hybride zorgprocessen geschikt zijn om landelijk op te schalen. Het uiteindelijke doel hiervan is om de zorg toegankelijk, betaalbaar en toekomstbestendig te houden. Met de analyses die vanuit het programmabureau worden gedaan, ondersteunen de IZA-partijen zorgaanbieders, beleidsmakers en financiers bij de verdere digitalisering van de Nederlandse zorg.
Methodiek
Om de vragen goed te kunnen beantwoorden, is eerst een korte uitleg nodig. Digizo.nu gebruikt namelijk een vaste en onafhankelijke methode om zorgprocessen en digitale toepassingen te beoordelen. Daarbij wordt gekeken naar de gevolgen voor patiënten en zorgverleners. Ook wordt beoordeeld welke organisatorische en financiële voorwaarden nodig zijn om processen en toepassingen zorgbreed te kunnen invoeren. Krijgt een proces de status ‘Kansrijk voor opschaling’, dan betekent dit dat zorgaanbieders in de praktijk al meerwaarde ervaren en dat minimaal een digitale toepassing positief is beoordeeld. Ook zijn er bij de status ‘Kansrijk voor opschaling’ geen aanwijzingen dat de kwaliteit van zorg of patiëntveiligheid in het gedrang komt. In veel gevallen is aanvullend, wetenschappelijk bewijs nog nodig voordat een toepassing de definitieve status ‘Pas toe’ krijgt en kan uitgroeien tot een nieuwe standaard in de zorg.
U stelt in uw rapport dat er ‘aanvullend bewijs nodig’ is voor digitale triage-apps. Welke concrete risico’s of kennislacunes ziet Digizo.nu op dit moment als het gaat om patiëntveiligheid en kwaliteit van zorg?
In het onlangs gepubliceerde rapport over digitale triage delen we de eerste inzichten over digitale triage- en consultvoorbereiding. Er is nog niet veel (wetenschappelijk) onderzoek beschikbaar over digitale triage en de kwaliteit daarvan is wisselend. Een groot deel van de beschikbare informatie komt uit niet-wetenschappelijke bronnen en van leveranciers. De eerste signalen zijn voorzichtig positief, maar er is nog onvoldoende bewijs om definitieve conclusies te trekken over de waarde van digitale triage- en consultvoorbereiding.
Als we specifiek kijken naar de veiligheid voor de patiënt en kwaliteit van zorg, zijn er geen signalen in de literatuur gevonden dat er risico’s zijn. Ook al is er steeds meer ervaring met digitale triage op huisartsenspoedposten en in de dagpraktijk, het is nog niet de standaard in de zorg. Daarvoor is meer onderzoek in de praktijk noodzakelijk om met name de concrete resultaten van digitale triage in de praktijk te zien. In het meetplan dat is opgesteld is patiëntveiligheid een ‘must-have’ voordat de status ‘Pas Toe’ kan worden toegepast. Ook wordt er in aanvullend onderzoek expliciet gekeken naar effectiviteit en tijdigheid. Het volledige meetplan is te vinden op onze website.
Naast dit brede meetplan kijken we ook heel specifiek naar de toepassingen zelf, die we langs een uitgebreide leidraad met 400 items leggen. Hierin wordt bijvoorbeeld expliciet getoetst op de aanwezigheid van certificeringen die de veiligheid borgen, evenals andere belangrijke kwalitatieve zaken.
Bij de toepassingen voor digitale triage is vaak de al bestaande nationale triage standaard (NTS) omgezet naar een digitaal format. We zien de technologie als kansrijk om de druk op de huisartsenzorg te beperken, maar aanvullend onderzoek is nodig. Als Digizo.nu onderzoeken we dit hele proces nauwkeurig. We kijken welke waarde het concreet toevoegt voor patiënten, medewerkers, de organisatie en de algehele kwaliteit. Daarnaast onderzoeken we hoe je dit proces vervolgens goed inricht binnen een zorgorganisatie en wat er precies nodig is om succesvol te kunnen opschalen.
Onderzoeken voor aanvullend bewijs digitale triage:
ZonMw heeft in het programma Versnellingsimpuls voor Hybride en Digitale Zorg subsidie toegekend voor onderzoek naar digitale triage in de huisartsenspoedposten. Er is momenteel een groot consortium onder leiding van Nivel bezig om deze (must have) onderzoeksvragen te beantwoorden.
In een nieuwe subsidieronde van het programma Versnellingsimpuls voor Hybride en Digitale Zorg van ZonMw is ruimte gemaakt voor aanvragen voor onderzoek naar digitale triage in de dagpraktijk. Momenteel worden hier de onderzoeksvoorstellen voor verzameld, deze worden voor de zomer beoordeeld.
De aanvullende onderzoeken zorgen voor meer inzichten over de impact van digitale triage in de praktijk en handreikingen voor verdere opschaling. Ook kan het een basis bieden voor het doorontwikkelen van de richtlijnen.
Huisartsen geven aan dat digitale vragenlijsten soms onvolledig zijn of onvoldoende aansluiten bij laaggeletterde of anderstalige patiënten. Hoe wordt in lopend onderzoek rekening gehouden met verschillen in gezondheidsvaardigheden en digitale inclusie?
We herkennen het beeld in algemene zin dat het nog lastig is om digitale toepassingen zo te ontwerpen dat ze voor iedereen geschikt zijn, al zijn er ook positieve uitzonderingen. We zien in de praktijk dan ook dat er vaak voor een hybride vorm wordt gekozen: digitale triage én de telefoon. Daarnaast zien we dat initiatieven als de Helpdesk Digitale Zorg nodig zijn om patiënten ondersteuning te bieden bij het gebruik van deze digitale toepassingen.
Digizo.nu heeft de meeste van de triagetoepassingen voor huisartsen ook getoetst in samenwerking met Pharos en Taalambassadeurs van de Stichting ABC. Hierbij testten we met een minder taal- en digitaalvaardige patiënt de digitale toepassing in aanwezigheid van de ontwikkelaars en geven een rapport met aanbevelingen mee; ontwikkeladviezen voor de fabrikant. Op dit moment verbinden we geen consequenties aan een product dat moeilijk bruikbaar is omdat Digizo.nu geen keurmerk biedt maar proberen we juist via de adviezen een fabrikant te bewegen naar meer inclusief ontwerp.
Digizo.nu adviseert meer onderzoek vóór grootschalige uitrol. Vindt u dat zorgverzekeraars op dit moment te snel sturen op implementatie, terwijl de wetenschappelijke onderbouwing nog beperkt is?
Voor het ontwikkelen van richtlijnen (digitale triage als de nieuwe standaard) is meer onderzoek nodig, zodat IZA-partijen daarna ook kunnen aangeven dat het de status ‘Pas Toe’ krijgt. In dat geval zou Digitale Triage het uitgangspunt worden voor de zorg. Dit noemen wij ‘grootschalige uitrol’. Voor dat punt is bereikt, is er meer praktijkervaring en kennis nodig en daarvoor is het ook noodzakelijk dat zorgorganisaties (huisartspraktijken) die graag aan de slag willen en kansen zien, dat ook kunnen gaan doen.
De IZA-partijen (Landelijke Huisartsen Vereniging, InEen, Zorgverzekeraars Nederland en Patiëntenfederatie Nederland) hebben voor nu samen de status ‘Kansrijk voor Opschaling’ toegekend aan de inzet van Digitale Triage in de huisartsenzorg. Dat betekent dat er voldoende signalen zijn dat Digitale Triage in de praktijk goed werkt én dat er geen signalen in de literatuur bekend zijn van risico's.
We zien dat financiële ondersteuning die zorgverzekeraars bieden, kan helpen om de volgende fase van opschaling te bereiken. Financiële ondersteuning is een instrument dat vaker wordt ingezet als stimulans. Die opschaling is ook nodig om meer kennis op te doen en om de onderzoeken die we eerder noemden te kunnen uitvoeren. IZA-partijen hebben in het IZA afgesproken dat zij zich samen inzetten voor het opschalen van digitale en hybride zorg.
Welke meetbare criteria zouden volgens Digizo.nu eerst bewezen moeten zijn voordat digitale triage-apps landelijk als standaard onderdeel van huisartsenzorg kunnen worden gezien?
Er is een meetplan opgesteld voor het waardebepalend onderzoek over digitale triage, dit is gezamenlijk gedaan door de betrokken IZA-partijen. Bij digitale triage zijn dit de Landelijke Huisartsen Vereniging, InEen, Zorgverzekeraars Nederland en Patiëntenfederatie Nederland. Omdat uit het onderzoek blijkt dat nog niet alle acceptatiecriteria behaald zijn, is er vervolgonderzoek naar het proces digitale triage in de huisartsenspoedpost aangevraagd bij ZonMw in het programma Versnellingsimpuls voor Hybride en Digitale Zorg. Deze subsidie is inmiddels toegekend. Voor digitale triage in de huisartsen dagpraktijk is een vergelijkbare onderzoekscall uitgezet. De eventuele toekenning van subsidie voor het onderzoek wordt verwacht voor de zomer van 2026.
De criteria richten zich niet alleen op vraagstukken over veiligheid, maar juist ook op de meerwaarde van dit proces, zoals wachttijden in het hybride proces, toegankelijkheid en acceptatie door patiënten en zorgverleners.
In het meetplan voor de onderzoeken die nu gaan starten staat welke onderzoeksvragen we willen beantwoorden voordat er een besluit genomen wordt over de status ‘Pas Toe’. Als digitale triage is opgenomen in de richtlijn, kan dit proces worden gezien als standaard onderdeel van de huisartsenzorg. Daar gaat bijna altijd een flinke tijd en een flinke hoeveelheid onderzoek aan vooraf. Het is ook bijna altijd zo dat in de praktijk 60-80% van de professionals de nieuwe zorg toepast.
De transitie naar hybride zorg brengt in de praktijk soms verschillende tempo's en spanningen met zich mee tussen landelijk beleid en de lokale praktijkvoering. Als onafhankelijk transformatieplatform treedt Digizo.nu hierin niet op als contracteerpartij of scheidsrechter; de concrete afspraken over inzet en bekostiging worden bilateraal tussen zorgaanbieders en zorgverzekeraars gemaakt. Wel ondersteunt Digizo.nu beide partijen door objectieve inzichten en randvoorwaarden aan te reiken, zodat deze contractafspraken op basis van de juiste kwalitatieve criteria gemaakt kunnen worden.
Reactie Zilveren Kruis
Zilveren Kruis reageerde op onze toelichtende vragen met de mededeling dat zij op hun website uitleg geven over waarom zij digitale triage stimuleren. Volgens Zilveren Kruis gebeurt dat met “gericht en tijdelijk” innovatiegeld en is het aan de huisarts om een tool te kiezen. Op de website staat verder dat de verzekeraar zich kan voorstellen dat daar vragen over zijn en dat dit met betrokken partijen wordt besproken.
Zilveren Kruis benadrukt daarnaast dat direct contact met de huisarts volgens de verzekeraar “uiteraard blijft”. De zorgverzekeraar noemt digitale triage een hulpmiddel dat de huisarts ondersteunt en is bedoeld om de druk op huisartsen te verlagen, zodat er meer tijd overblijft voor patiënten in de praktijk; “bijvoorbeeld ook voor mensen die minder digitaal vaardig zijn”. Daarbij verwijst Zilveren Kruis naar het eigen inkoopbeleid en het onderdeel over digitale triage.
In dat inkoopbeleid staat onder meer: “Een steeds groter deel van het contact met uw praktijk loopt via de tool en u houdt dit ook bij. Denk hierbij aan de ontwikkeling van het aantal telefonische contacten. We zien namelijk in de praktijk dat succesvolle inzet van digitale triage leidt tot een verlaging van het aantal telefonische contacten. We streven ernaar dat tenminste 10% van de zorgvragen loopt via de tool.”
Verder omschrijft Zilveren Kruis digitale triage in het inkoopbeleid als volgt: “Met een vraag of klacht doorlopen patiënten een online vragenlijst via een tool. Op basis van de vragenlijst volgt een consult of een digitale afhandeling. Ook worden de ingevulde gegevens gebruikt bij de consultvoorbereiding. Met deze ‘digitale voordeur’ draagt u bij aan het verlagen van de werkdruk en het vrijspelen van personeel. En daarmee houden we de huisartsenzorg toegankelijk.”
