Regionale en landelijke initiatieven voor gegevensuitwisseling in de zorg ontwikkelen zich steeds vaker naast elkaar. De vraag is hoe die bewegingen elkaar kunnen versterken, in plaats van te leiden tot losse oplossingen die moeilijk op elkaar aansluiten. Een architectuurvergelijking tussen RSO Trijn en KIK-V onderzocht hoe de regionale aanpak en landelijke bouwstenen op elkaar aansluiten en samen kunnen bijdragen aan verdere ontwikkeling. De vergelijking leverde vijf lessen op.
De belangrijkste les was, begin bij de maatschappelijke en zorginhoudelijke opgave, niet bij de techniek. Daarnaast zijn regionale waarde, gegevens bij de bron en aansluiting op landelijke en Europese ontwikkelingen bepalende uitgangspunten. KIK-V blijkt daarbij een bruikbaar fundament waarop regionale initiatieven kunnen voortbouwen. Eva Marquarita (directeur RSO Trijn), Joost Wildenberg (implementatieadviseur KIK-V), Arjan Smit (architect RSO Trijn) en Victor den Bak (architect Zorginstituut Nederland) delen op de website van KIK-V hun inzichten uit de vergelijking.
Regionaal en landelijk verbinden
RSO Trijn en KIK-V werken vanuit verschillende perspectieven aan betere gegevensuitwisseling in de zorg. RSO Trijn richt zich regionaal op samenwerking tussen zorg, welzijn en het sociaal domein. KIK-V werkt landelijk aan het eenvoudiger uitwisselen van informatie tussen zorgaanbieders en partijen die deze gegevens nodig hebben. Omdat beide uitgaan van gegevens bij de bron, onderzocht RSO Trijn hoe de regionale architectuur aansluit op de uitgangspunten van KIK-V. De uitkomst: de aanpakken versterken elkaar en bieden mogelijkheden om voort te bouwen op bestaande bouwstenen, zonder nieuwe oplossingen naast elkaar te ontwikkelen.
Les 1: Begin bij de opgave
Databeschikbaarheid begint met de vraag wat een regio wil bereiken. Vanuit die visie volgen keuzes over welke gegevens nodig zijn, hoe deze worden uitgewisseld en hoe bestaande oplossingen kunnen worden benut. Een duidelijke koers helpt regio’s om gericht te investeren en samen te werken aan maatschappelijke waarde: betere ondersteuning voor inwoners en professionals die hun werk effectiever kunnen doen.
Daarbij gaat het niet alleen om gegevensuitwisseling in het primaire zorgproces, maar ook om het hergebruik van bestaande brongegevens voor andere doelen. Een gedeeld architectuurkader met afspraken over standaarden, eigenaarschap en governance helpt om de stap van visie naar uitvoering te maken. Die regionale visie moet bovendien aansluiten op landelijke en Europese ontwikkelingen, zodat initiatieven elkaar versterken.
Les 2: Creëer regionale waarde en schaal daarna op
Regio’s willen eerst duidelijkheid over de meerwaarde, kosten en aansluiting op bestaande programma’s voordat zij investeren in gegevensuitwisseling. Daarom kiest RSO Trijn niet voor een grootschalige uitrol vanaf het begin, maar voor een stapsgewijze aanpak waarin organisaties samen ervaring opdoen en keuzes verder uitwerken.
Door bestuurders, CIO’s en architecten vroeg te betrekken, ontstaat beter inzicht in de mogelijkheden en voorwaarden voor opschaling. Klein beginnen betekent daarbij niet dat iedere organisatie een eigen oplossing ontwikkelt. Door te werken binnen landelijke standaarden en een gezamenlijk architectuurkader blijven oplossingen herbruikbaar en schaalbaar. Zo kunnen lessen uit koploperorganisaties worden benut voor verdere verspreiding in de regio.
Landelijke samenhang blijft daarbij een belangrijke voorwaarde. Regio’s moeten niet ieder hun eigen standaarden ontwikkelen, maar aansluiten op gezamenlijke afspraken. Hoewel vraagstukken rond onder meer financiering en de inrichting van datastations nog verder moeten worden uitgewerkt, kiest RSO Trijn ervoor om alvast voorbereidende stappen te zetten.
Les 3: Gebruik KIK-V als herbruikbaar fundament
De architectuurvergelijking laat zien dat regio’s niet opnieuw oplossingen hoeven te ontwikkelen voor vraagstukken waarvoor landelijk al afspraken en voorzieningen bestaan. De uitgangspunten van KIK-V sluiten aan op de regionale aanpak van RSO Trijn en kunnen als basis dienen voor verdere ontwikkeling.
Een belangrijk principe van KIK-V is dat gegevens bij de bron blijven. Zorgorganisaties houden de controle over hun data en beantwoorden gerichte vragen zonder dat informatie centraal wordt verzameld.
Door te werken met gezamenlijke definities en standaarden worden gegevens beter vergelijkbaar en herbruikbaar voor verschillende toepassingen. Het uitgangspunt is dat organisaties met dezelfde definities en gegevenssets werken, zodat informatie niet opnieuw hoeft te worden verzameld of geïnterpreteerd. Daarmee is KIK-V breder toepasbaar dan alleen de oorspronkelijke toepassing voor verantwoordingsinformatie. De bestaande bouwstenen kunnen ook worden benut voor regionale vraagstukken, zoals onderzoek en beleidsontwikkeling.
In maart 2022 schreven we al over KIK-V, waarin FAIR-principes werden toegepast om informatie-uitwisseling tussen zorgaanbieders en ketenpartners te verbeteren. Het initiatief richtte zich op het hergebruik van bestaande gegevens uit bronsystemen, door deze volgens gezamenlijke afspraken beschikbaar te maken. Daarmee werd de basis gelegd voor het principe: gegevens één keer vastleggen en meervoudig gebruiken.
Les 4: Houd gegevens bij de bron
RSO Trijn en KIK-V delen hetzelfde uitgangspunt: gegevens blijven bij de bron. De vraag wordt naar de data gebracht, niet andersom. Zorgorganisaties houden daarmee de regie over hun eigen gegevens, terwijl informatie wel beschikbaar kan worden gemaakt voor verschillende toepassingen.
De regionale aanpak richt zich daarom niet op één centraal dataplatform of een centrale verzameling van gegevens, maar op een netwerk van verbonden databronnen voor zowel primair als secundair gebruik.
Deze aanpak voorkomt onnodige centrale opslag, ondersteunt privacy en zorgt ervoor dat organisaties kunnen werken met betrouwbare brongegevens. Ook maakt deze werkwijze het mogelijk om informatie gericht beschikbaar te stellen zonder volledige datasets te hoeven delen.
Les 5: Sluit aan op landelijke en Europese ontwikkelingen
Gegevensbeschikbaarheid stopt niet bij de grenzen van een regio. Landelijke en Europese ontwikkelingen bepalen steeds meer de richting waarin zorgorganisaties en samenwerkingsverbanden zich bewegen. Daarom is het belangrijk om deze ontwikkelingen te volgen en aan te sluiten bij bestaande standaarden en afspraken, zoals EHDS, Health-RI, CumuluZ, Twiin en de Wegiz.
De ontwikkelingen bevestigen volgens RSO Trijn dat de gekozen koers met federatieve databeschikbaarheid aansluit bij de bredere beweging: gegevens blijven bij de bron, maar worden toegankelijk voor hergebruik. Daarbij sluiten de FAIR-principes aan. Dat wil zeggen: gegevens moeten vindbaar, toegankelijk, uitwisselbaar en herbruikbaar zijn.
Het uitgangspunt is één keer vastleggen en meervoudig gebruiken, voor zorg, samenwerking in de keten en verantwoording. Door actief verbonden te blijven met landelijke partijen en architectuurontwikkelingen kunnen regio’s hun keuzes blijven afstemmen op de richting waarin het zorglandschap zich ontwikkelt.
Voortbouwen op bestaande bouwstenen
De architectuurvergelijking laat zien dat RSO Trijn en KIK-V vanuit dezelfde principes werken: gegevens blijven bij de bron, data wordt hergebruikt en organisaties houden zeggenschap over hun informatie. Daarmee sluiten de regionale en landelijke aanpak goed op elkaar aan.
Dat betekent niet dat alle vraagstukken zijn opgelost. Verschillende datastations en voorzieningen moeten verder naar elkaar toegroeien. De grootste uitdaging ligt daarbij niet alleen in techniek, maar ook in samenwerking, organisatie en verandering.
De vergelijking maakt duidelijk dat regio’s niet opnieuw hoeven te beginnen. Door bestaande bouwstenen zoals KIK-V te benutten en regionale en landelijke ontwikkelingen met elkaar te verbinden, kan databeschikbaarheid stap voor stap verder worden gebracht.
