De invoering van de European Health Data Space (EHDS) brengt nieuwe rechten met zich mee voor Europese burgers als het gaat om toegang tot en regie over hun gezondheidsgegevens. Volgens een verkenning van Berenschot en Hooghiemstra & Partners vormt het MedMij Afsprakenstelsel een solide uitgangspunt om deze rechten in Nederland te ondersteunen. Tegelijkertijd concluderen de onderzoekers dat verdere technische doorontwikkeling én duidelijke beleidskeuzes van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) noodzakelijk zijn om de EHDS in de praktijk goed te laten functioneren.
De EHDS verplicht alle lidstaten een nationale digitale toegangsdienst in te richten waarmee burgers hun gezondheidsgegevens kunnen inzien, ophalen, delen en andere rechten kunnen uitoefenen. In de verkenning is onderzocht welke rol MedMij daarbij kan vervullen en welke aanpassingen daarvoor nog nodig zijn.
Nog niet compleet
De onderzoekers voerden hun analyse uit tussen december 2025 en juni 2026. Daarbij werden de Europese regelgeving en de Nederlandse situatie bestudeerd, aangevuld met een expertsessie, negentien interviews met onder meer zorgaanbieders, IT-leveranciers, PGO-ontwikkelaars, patiëntenorganisaties en VWS, en een gap-analyse die vervolgens werd gevalideerd met betrokken partijen.
Uit de verkenning blijkt dat MedMij voor een belangrijk deel al aansluit op de eisen die de EHDS stelt. Zo ondersteunt het afsprakenstelsel in de basis het recht op inzage, het ophalen van gezondheidsgegevens en het delen van informatie. Wel merken de onderzoekers op dat de dekking van aangesloten zorgaanbieders nog een aandachtspunt blijft.
Ook andere burgerrechten, zoals het toevoegen van gegevens, rectificatie en gegevensoverdraagbaarheid, kunnen volgens de onderzoekers binnen het MedMij-stelsel worden ondersteund. Hiervoor zijn echter aanvullende gegevensdiensten, verbeterde processen en bredere implementatie nodig. Voor onderdelen zoals toegangsbeperking, opt-outregelingen en proxydiensten ligt de verantwoordelijkheid grotendeels buiten het MedMij Afsprakenstelsel. In die gevallen is vooral een goede aansluiting op andere voorzieningen van belang.
Beleidskeuzes bepalen verdere uitwerking
Naast technische doorontwikkeling wijzen de onderzoekers op het belang van heldere keuzes door de overheid. VWS moet onder meer besluiten nemen over onderwerpen als authenticatie, logging, toegangsbeperkingen, verantwoordelijkheden en de inrichting van de nationale toegangsdienst voor burgers. Deze keuzes bepalen uiteindelijk hoe uitvoerbaar de EHDS-rechten worden voor zowel burgers als zorgverleners.
Om de verdere ontwikkeling richting de EHDS te ondersteunen, formuleren de onderzoekers vijf aanbevelingen. Zij adviseren MedMij te starten met zogenoemde 'no-regret'-ontwikkelingen, zoals het verder uitbreiden van voorzieningen voor inzage en gegevensuitwisseling. Daarnaast pleiten zij voor een integrale benadering waarbij oplossingen meerdere burgerrechten tegelijk ondersteunen, in plaats van afzonderlijke functionaliteiten per recht te ontwikkelen.
Verder benadrukt de verkenning dat inclusie en praktische uitvoerbaarheid vanaf het begin moeten worden meegenomen. Daarbij gaat het niet alleen om de implementatie bij zorgaanbieders, maar ook om de toegankelijkheid voor burgers met beperkte digitale vaardigheden, ouderen en minderjarigen. Ook adviseren de onderzoekers de uitkomsten te verwerken in de MedMij-roadmap en zo snel mogelijk duidelijkheid te creëren over governance, verantwoordelijkheden en financiering.
Volgens de onderzoekers is de realisatie van de EHDS uiteindelijk een gezamenlijke opgave. Naast MedMij spelen ook VWS, zorgaanbieders, IT-leveranciers en andere betrokken partijen een belangrijke rol. De verkenning biedt volgens hen een routekaart om het MedMij Afsprakenstelsel stapsgewijs verder te ontwikkelen, zodat het een bredere rol kan vervullen bij de implementatie van de EHDS in Nederland.
Factsheet en roadmap
Vorige week publiceerde VWS de factsheet ‘EHDS: wat zorgbestuurders moeten weten’. De factsheet beschrijft de nieuwe verplichtingen voor zorgorganisaties en leveranciers van zorginformatiesystemen en de strategische keuzes die nodig zijn om aan de Europese regels te voldoen. De eerste onderdelen van de EHDS moeten uiterlijk in maart 2029 zijn ingevoerd. Daarnaast wordt ingegaan op de inrichting van het toezicht via de nieuwe Gezondheidsdataautoriteit (GDA), waaronder de Autoriteit Digitale Gezondheid (ADG) en de Health Data Access Body (HDAB), die verantwoordelijk zijn voor respectievelijk primair en secundair gebruik van gezondheidsgegevens.
MedMij publiceerde enkele weken geleden haar roadmap voor de periode 2026-2028. In het nieuwe koersdocument schetst de organisatie hoe zij de komende jaren verder wil werken aan veilige en betrouwbare digitale uitwisseling van gezondheidsgegevens tussen zorgaanbieders en burgers. De focus ligt daarbij op het vergroten van de bruikbaarheid van gezondheidsinformatie, het versterken van het MedMij-netwerk en het aansluiten op nationale en Europese ontwikkelingen rond databeschikbaarheid in de zorg.
