Digitale soevereiniteit staat hoog op de politieke agenda, maar krijgt binnen de zorg nog relatief weinig aandacht. Dit terwijl zorgorganisaties voor hun werkzaamheden sterk afhankelijk zijn van digitale systemen en buitenlandse technologieleveranciers. Volgens de auteurs van een beschouwend artikel in ICT&health 2, 2026 is het daarom tijd om de digitale strategie van zorginstellingen kritisch tegen het licht te houden. Niet alleen vanuit technisch oogpunt, maar vooral vanuit de vraag hoe digitale autonomie en soevereiniteit bijdragen aan goede zorg.
Digitale strategie is volgens Vera Molenaar, hogeschooldocent verpleegkunde en gezondheidswetenschapper, en Victor van Reijswoud, gezondheidswetenschapper en verpleegkundige, geen losstaand ICT-thema. Zij stellen dat deze strategie direct moet voortvloeien uit de missie, visie en maatschappelijke waarden van een zorgorganisatie. Alleen dan ondersteunen digitale systemen daadwerkelijk de zorgverlening, in plaats van deze te beperken.
Deze koppeling is volgens de auteurs essentieel om te realiseren dat zorgprofessionals voldoende professionele autonomie behouden voor het soort zorg dat aansluit bij de behoeften van patiënten. Wanneer leveranciers (mede) bepalen welke functionaliteiten wel of niet beschikbaar komen, kan die autonomie onder druk komen te staan.
Kwetsbare afhankelijkheid
Nu is het nog zo dat veel zorginstellingen voor cruciale onderdelen van hun ICT afhankelijk zijn van een beperkt aantal, veelal buitenlandse, technologiebedrijven. Dat brengt risico's met zich mee – denk maar aan de gevolgen van de ChipSoft-hack eerder dit jaar. Niet alleen kunnen noodzakelijke aanpassingen aan systemen vertraging oplopen, ook ontstaat afhankelijkheid van commerciële afwegingen die niet altijd aansluiten bij de belangen van patiënten of de Nederlandse zorgpraktijk.
De recente maatschappelijke discussie over digitale afhankelijkheid laat volgens de auteurs bovendien zien dat digitale soevereiniteit verder gaat dan keuzevrijheid. Het draait uiteindelijk om regie over systemen, data en processen, zodat zorgorganisaties zelfstandig kunnen blijven functioneren en blijven innoveren.
Herziening digitale strategie
Molenaar en Van Reijswoud pleiten daarom voor een herziening van de digitale strategie van zorgorganisaties. Bestuurders zouden ICT nadrukkelijker als strategisch onderwerp moeten behandelen en zorgprofessionals intensiever moeten betrekken bij digitale keuzes. Ook open source-software kan daarbij volgens hen een belangrijkere rol spelen, omdat organisaties daarmee meer zeggenschap houden over de ontwikkeling en aanpassing van systemen.
Daarnaast zien zij een belangrijke verantwoordelijkheid voor de Nederlandse overheid en de Europese Unie om voorwaarden te scheppen waardoor zorgorganisaties eenvoudiger kunnen kiezen voor digitale oplossingen die autonomie en soevereiniteit versterken.
Digitale soevereiniteit is uiteindelijk volgens de auteurs geen abstract ICT-begrip, maar een randvoorwaarde voor toekomstbestendige zorg. Alleen wanneer zorgorganisaties zelf voldoende regie houden over hun digitale infrastructuur, kunnen systemen blijven aansluiten op veranderende wetgeving, nieuwe werkwijzen en vooral de behoeften van zorgprofessionals en patiënten.
Dit artikel gemist? Lees het in ICT&health 2, 2026 en in ons online magazine.
