Verpleegkundigen zijn de overvloed aan administratie en versnipperde zorgprocessen beu en worden daardoor de meest actieve gebruikers van digitale technologieën, van telecare tot AI-gestuurde voorspellende analyses. Ze ontwerpen en testen hulpmiddelen mee in echte klinische omgevingen, nemen toe wat werkt en laten achterwege wat niet werkt, waardoor hun praktische betrokkenheid een belangrijke drijfveer vormt voor de invoering van AI. De European Specialist Nurses Organization (ESNO) benadrukt dit in een recente beleidsnota en stelt dat digitale gezondheidszorg alleen waarde oplevert wanneer deze samen met verpleegkundigen wordt ontwikkeld en in echte klinische workflows wordt geïntegreerd.
Van ondersteunend personeel naar de drijvende kracht achter innovatie
Verpleegkundigen – niet de artsen – zijn vaak de belangrijkste gebruikers van elektronische patiëntendossiers. Zij documenteren patiëntbeoordelingen, zorgplannen, medicatietoediening en resultaten. In veel ziekenhuizen zijn zij ook degenen die de werking van deze systemen verbeteren. Bij de eerste IT-implementaties in ziekenhuizen namen verpleegkundigen het voortouw bij het optimaliseren van workflows en het verminderen van de documentatielast, vaak actiever dan artsen.
Tegenwoordig strekt hun rol zich uit tot klinische beslissingsondersteuning en gegevensgebruik. Verpleegkundigen maken gebruik van telecare-platforms; zij zijn de eersten die waarschuwingen, zoals sepsiswaarschuwingen, verifiëren; zij leren patiënten hoe ze continue bloedglucosemonitoring moeten gebruiken; zij werken met dashboards die patiëntresultaten bijhouden; en zij dragen bij aan de invoering van nieuwe AI-tools. In feite vertalen zij gegevens naar actie aan het bed, waardoor zij een centrale rol spelen in de manier waarop digitale systemen de zorgverlening beïnvloeden.
Zorg op afstand wordt al grotendeels door verpleegkundigen geleid. Verpleegkundigen voeren telemonitoring uit, triëren patiënten via telefoon of video en beheren programma's voor chronische ziekten. In het Verenigd Koninkrijk verbinden door verpleegkundigen geleide telegeneeskundehubs verzorgingstehuizen 24 uur per dag met acute zorgteams, waardoor de meeste patiënten thuis kunnen blijven in plaats van in het ziekenhuis te worden opgenomen.
Deze activiteiten worden ondersteund door een groeiend ecosysteem van digitale hulpmiddelen. Verpleegkundigen gebruiken mobiele apps voor patiëntenvoorlichting, digitale platforms om virtuele afdelingen te coördineren en systemen voor monitoring op afstand die continu gegevens aanleveren voor zorgtrajecten. Hun rol is zowel operationeel als strategisch, aangezien zij bepalen hoe deze hulpmiddelen in de praktijk worden ingezet.
Digitale hulpmiddelen vergroten de klinische bevoegdheden van verpleegkundigen
Digitalisering heeft direct bijgedragen aan de uitbreiding van de taken van verpleegkundigen. In 13 Europese landen hebben verpleegkundigen de wettelijke bevoegdheid om medicijnen voor te schrijven. Deze recepten worden verstrekt via dezelfde elektronische systemen die artsen gebruiken, wat de snelheid en continuïteit van de zorg verbetert.
Verpleegkundigen nemen ook taken op zich waarvoor voorheen de betrokkenheid van een arts vereist was. In veel landen voeren ze echografieën uit, beheren ze apparatuur voor monitoring op afstand en gebruiken ze klinische beslissingstools in de chronische zorg. De verschuiving is zichtbaar in de dagelijkse werkprocessen. Verpleegkundigen coördineren virtuele afdelingen, gebruiken mobiele applicaties om patiënten door de behandeling te begeleiden en monitoren de therapietrouw op afstand. Ze integreren ook technologieën zoals infuuspompen, waarschuwingssystemen en robotica in de zorgverlening.
CNIO’s weten waar oude processen en informatiestromen tekortschieten
Deze uitbreiding is geformaliseerd door de invoering van nieuwe functies in de verpleegkundige informatica. In het Verenigd Koninkrijk hebben ziekenhuizen en regionale systemen Chief Nursing Information Officers op directieniveau geïntroduceerd. Hun taak is praktisch: digitale systemen afstemmen op klinische werkprocessen en ervoor zorgen dat ze daadwerkelijk worden gebruikt in de zorgverlening.
In de Verenigde Staten is verpleegkundige informatica een erkend specialisme met gedefinieerde rollen zoals verpleegkundig informaticus, specialist in klinische informatica en data-analist. Deze professionals implementeren elektronische patiëntendossiers, ontwerpen beslissingsondersteunende tools en analyseren patiëntresultaten. In Nederland en de Scandinavische landen bestaan in de praktijk vergelijkbare functies, waarbij verpleegkundigen optreden als ‘supergebruikers’ of digitale voorvechters die collega’s opleiden en systemen in de praktijk aanpassen.
Deze rollen reiken verder dan de implementatie van systemen. Verpleegkundigen coördineren telegezondheidsdiensten, houden toezicht op digitale triage-instrumenten en beheren virtuele zorgtrajecten. Anderen richten zich op datakwaliteit en -analyse, waarbij ze klinische gegevens gebruiken om veiligheidsrisico's te identificeren en resultaten te verbeteren. Hierdoor bevinden verpleegkundigen zich in een positie om niet alleen vorm te geven aan hoe zorg wordt verleend, maar ook aan hoe deze wordt gemeten en verbeterd.
Hun betrokkenheid reikt steeds verder in de richting van innovatie. Verpleegkundigen dragen bij aan het ontwerp van digitale producten, werken samen met partners uit de industrie en nemen deel aan kunstmatige-intelligentieprojecten, waarbij ze helpen bij het trainen en valideren van algoritmen aan de hand van echte klinische scenario's. Hun inbreng bepaalt of deze tools in de praktijk functioneren of falen op het punt van zorg.
Het onderwijs past zich aan om deze verschuiving te ondersteunen. Postdoctorale opleidingen in digitale gezondheidszorg en informatica breiden zich uit, en bijscholing omvat nu ook datageletterdheid en systeemontwerp. Digitale competentie wordt een kernvereiste voor de moderne verpleegkundige praktijk in plaats van een aanvullende vaardigheid.
Inhaalslag op beleidsniveau gestart
Internationale organisaties roepen nu expliciet op tot een grotere betrokkenheid van verpleegkundigen bij digitale gezondheidszorg. De Wereldgezondheidsorganisatie beveelt aan om digitale competenties te integreren in het verpleegkundig onderwijs, waaronder telezorg, informatica en kunstmatige intelligentie.
De International Council of Nurses stelt dat verpleegkundigen betrokken moeten zijn bij het plannen, ontwerpen, testen en implementeren van digitale systemen. De organisatie roept ook op tot investeringen in leiderschap van verpleegkundigen om de digitale transformatie te stimuleren. Deze standpunten weerspiegelen een verschuiving van het zien van verpleegkundigen als gebruikers van technologie naar het erkennen van hen als medeontwerpers.
De European Specialist Nurses Organization (ESNO) gaat nog verder en stelt dat digitale gezondheidszorg alleen waarde oplevert als deze samen met verpleegkundigen wordt ontwikkeld en in echte klinische workflows wordt ingebed. In haar standpuntnota wordt benadrukt dat verpleegkundigen moeten optreden als ontwerpers, integrators en innovators, en niet alleen als eindgebruikers, en dat technologie alleen waarde heeft wanneer deze de klinische praktijk versterkt, tijd voor zorg vrijmaakt en de patiëntervaring verbetert.
ESNO wijst ook op een structureel probleem in Europa: veel digitale oplossingen mislukken omdat ze buiten de klinische realiteit worden ontwikkeld en niet aansluiten bij werkprocessen, professionele rollen of patiëntbehoeften. Als gevolg daarvan blijven systemen onderbenut of komen ze nooit verder dan de pilotfase. Het vroeg betrekken van verpleegkundigen bij de ontwikkeling wordt gepresenteerd als een voorwaarde voor acceptatie, veiligheid en duurzaamheid op de lange termijn.
Het enthousiasme voor AI onder verpleegkundigen is enorm
Het debat over kunstmatige intelligentie draait nog steeds grotendeels om artsen, ook al staan verpleegkundigen onder dezelfde druk van elektronische patiëntendossiers en gefragmenteerde systemen. Zij zijn ook beter gepositioneerd om tools in te zetten die deze problemen direct aanpakken. AI-scribes kunnen de tijd die aan documentatie wordt besteed verminderen, en voorspellende systemen kunnen helpen bij het vroegtijdig detecteren van verslechtering van de toestand van een patiënt.
In de praktijk worden deze tools al geïntegreerd in klinische workflows. In sommige ziekenhuizen waarschuwen AI-systemen zowel verpleegkundigen als artsen wanneer de toestand van een patiënt verslechtert, waardoor snellere interventie en beter gecoördineerde zorg mogelijk worden. Dit gedeelde inzicht versterkt de besluitvorming, maar het zijn vaak verpleegkundigen die als eerste op deze signalen reageren en waarschuwingen omzetten in onmiddellijke klinische actie.
Tegelijkertijd brengt AI nieuwe verantwoordelijkheden met zich mee. Verpleegkundigen moeten de output verifiëren, fouten opsporen en ervoor zorgen dat algoritmen veilig worden gebruikt. Om ervoor te zorgen dat AI hen ondersteunt in plaats van te overbelasten met meer gegevens en waarschuwingen, moeten verpleegkundige vaardigheden mee evolueren met deze technologieën, met een sterkere focus op digitale geletterdheid, kritische evaluatie en veilig gebruik van AI in de klinische praktijk.
AI verandert ook de verwachtingen van patiënten. Patiënten komen steeds vaker met informatie die door digitale tools is gegenereerd, wat van verpleegkundigen vereist dat ze deze input interpreteren, valideren en erop reageren. Dit voegt een nieuwe laag toe aan de communicatie en versterkt de noodzaak van digitale geletterdheid in de dagelijkse praktijk.
Verpleegkundigen moeten de digitale transformatie leiden, anders mislukt deze
Verpleegkundigen zijn degenen die digitale technologieën continu gebruiken tijdens diensten, in verschillende omgevingen en tijdens het hele zorgtraject van de patiënt. Zij zien onmiddellijk wanneer een tool de zorg ondersteunt en wanneer deze de zorg vertraagt. Die nabijheid geeft hen een inzicht dat geen enkele andere groep heeft, en plaatst hen in een positie om vorm te geven aan hoe digitale zorg daadwerkelijk werkt.
Hun rol reikt al veel verder dan het verlenen van zorg. Tegenwoordig verfijnen verpleegkundigen workflows in elektronische systemen, coördineren ze zorg op afstand, interpreteren ze gegevens in realtime en dragen ze bij aan het ontwerp van nieuwe hulpmiddelen. Dit zijn geen ondersteunende activiteiten. Zij bepalen of technologie de zorg verbetert of een extra last vormt.
Naarmate kunstmatige intelligentie en digitale platforms opschalen, kunnen beslissingen over wat er geïmplementeerd moet worden en hoe deze gebruikt moeten worden niet uitsluitend bij leveranciers, beleidsmakers of het ziekenhuismanagement liggen. Zonder sterke inbreng van verpleegkundigen zullen systemen de klinische realiteit blijven missen, wat leidt tot een lage acceptatie en verspilde investeringen. Dit is ook de reden waarom de European Specialist Nurses Organization (ESNO) in januari 2026 een standpuntnota publiceerde met de titel “Digital Nursing, Anchoring Digital Health Innovation in Clinical Reality and Professional Value.”
Verpleegkundigen moeten rollen op zich nemen die beslissingen in een vroeg stadium beïnvloeden. Dit omvat inkoop, bestuur en beleidsdiscussies waarin digitale strategieën worden bepaald. Als verpleegkundigen in deze kringen niet aanwezig zijn, zullen anderen de systemen namens hen vormgeven. Digitale gezondheidszorg is succesvol wanneer degenen die dagelijks zorg verlenen, verantwoordelijkheid nemen voor hoe die technologie wordt ontwikkeld, geïntroduceerd en gebruikt. Artsen hebben dit proces lange tijd vormgegeven, maar nu moeten verpleegkundigen ingrijpen om de digitale transformatie de juiste richting te geven.
Verpleegkundigen op de ICT&health World Conference
Tijdens de ICT&health World Conference wordt ook veel aandacht besteed aan verpleegkundigen als het gaat om digitalisering, zorgtransformatie en toekomstbestendige zorg. Elk jaar staat een van de congresdagen speciaal in het teken van verpleegkundigen, met aandacht voor hoe technologie het dagelijks werk van verpleegkundigen ondersteunt én verandert, van slimme monitoring en e-health tot datagedreven zorg en AI.
Praktijkverhalen, inspirerende sprekers en concrete toepassingen laten zien hoe innovatie bijdraagt aan betere zorg en het verlagen van de werkdruk. Deze sessies bieden volop ruimte voor kennisdeling en interactie, zodat je direct toepasbare inzichten meeneemt naar de werkvloer. Een must voor iedere verpleegkundige die toekomstgericht wil werken.
