Een onderzoek van de University of Nottingham laat zien dat telepresence-robots een waardevolle bijdrage kunnen leveren aan de gezondheid en het welzijn van ouderen die zelfstandig thuis wonen. De resultaten van de studie wijzen op verbeteringen in fysieke kracht, balans, sociale interactie en zelfvertrouwen. Tegelijkertijd biedt het onderzoek nieuwe inzichten in de kansen en uitdagingen van zorgrobots als ondersteuning in de thuissituatie.
Vergrijzing, sociale isolatie en kwetsbaarheid vormen wereldwijd een groeiende uitdaging voor de gezondheidszorg. Vooral vallen is een belangrijke oorzaak van verlies van zelfstandigheid bij ouderen. Meer dan één op de drie mensen boven de 65 jaar krijgt jaarlijks te maken met een valincident. De gevolgen gaan vaak verder dan lichamelijk letsel. Angst om opnieuw te vallen kan leiden tot minder beweging, verlies van spierkracht, afnemend zelfvertrouwen en verdere sociale isolatie.
Onderzoekers van de University of Nottingham werkten daarom samen met Age UK Bristol om te onderzoeken of telepresence-robots ouderen kunnen ondersteunen bij zowel sociale contacten als lichamelijke activiteit. Deze robots maken videobellen mogelijk zonder dat gebruikers digitale vaardigheden nodig hebben of software moeten installeren. In tegenstelling tot traditionele videobeldiensten zoals Zoom of FaceTime kan de persoon aan de andere kant van de verbinding zich via de robot virtueel door de ruimte bewegen, waardoor een sterker gevoel van aanwezigheid ontstaat.
Begeleiding vanuit huis
Voor het onderzoek werden vrijwilligers van Age UK Bristol gekoppeld aan ouderen die zelfstandig thuis wonen. Gedurende zes weken hadden zij twee tot drie keer per week contact via een telepresence-robot die bij de oudere thuis was geplaatst. De vrijwilligers kregen niet alleen training in het gebruik van de technologie, maar leerden ook hoe zij ouderen veilig konden begeleiden bij een persoonlijk beweegprogramma dat was opgesteld door een fitnessinstructeur. Op die manier combineerde het project sociale ondersteuning met fysieke activiteit.
De evaluaties lieten zien dat deelnemers lichte verbeteringen vertoonden in hun fysieke kwetsbaarheid. Daarnaast groeide het vertrouwen om weer buitenshuis sociale activiteiten te ondernemen. Ook bleek dat zowel vrijwilligers als ouderen hun digitale vaardigheden verder ontwikkelden tijdens het gebruik van de technologie.
Meer dan een technische innovatie
Volgens professor Praminda Caleb-Solly, hoogleraar Embodied Intelligence aan de School of Computer Science van de University of Nottingham, onderstrepen de resultaten het potentieel van ondersteunende robotica in de dagelijkse zorgpraktijk. “Ons onderzoek laat zien dat het gebruik van technologie in het dagelijks leven van ouderen daadwerkelijk een positief verschil kan maken. De volgende stap is om samen met overheden en andere partners te zorgen dat deze onderzoeksresultaten hun weg vinden naar de praktijk,” aldus Caleb-Solly.
De onderzoekers benadrukken dat intelligente zorgrobots veel breder inzetbaar zijn dan alleen voor sociale ondersteuning. Denk aan exoskeletten die mobiliteit ondersteunen of robotische hulpmiddelen waarmee mensen met beperkte motorische vaardigheden zelfstandig kunnen eten. Toch blijkt grootschalige implementatie in woningen, zorginstellingen en reguliere zorgprocessen vaak complex.
Assistieve robotica
Het project maakt deel uit van een bredere discussie in het Verenigd Koninkrijk over de rol van intelligente assistieve robotica in de gezondheidszorg. De onderzoeksresultaten worden meegenomen in een parlementaire rondetafelbijeenkomst waarin beleidsmakers, zorgorganisaties en technologie-experts bespreken hoe de adoptie van dergelijke technologieën kan worden versneld.
Onder de noemer Future-Proofing Care onderzoekt de University of Nottingham momenteel welke beleidsmaatregelen, standaarden, vaardigheden en inkoopprocessen nodig zijn om zorgrobots op grotere schaal in te zetten. Daarbij gaat het niet alleen om technologische innovatie, maar ook om praktische vraagstukken rond regelgeving, duurzaamheid en acceptatie door zorgprofessionals en gebruikers.
De eerste resultaten van het onderzoek suggereren dat zorgrobots een belangrijke rol kunnen spelen bij het ondersteunen van zelfstandig wonende ouderen. Vooral de combinatie van sociale verbondenheid, fysieke activiteit en laagdrempelige technologie lijkt veelbelovend in een tijd waarin zorgsystemen wereldwijd onder toenemende druk staan.
Sociale robots in Nederland
De afgelopen jaren heeft de sociale robot bij steeds meer zorg- en ourdereninstellingen zijn intrede gedaan. De grootschalige acceptatie blijft echter nog achter, zo bleek uit een onderzoek van Vilans in 2025. Volgens onderzoeker Bob Hofstede komt dat vooral doordat sociale zorgrobots nog niet altijd goed aansluiten bij de behoeften van ouderen. Personalisatie is volgens hem de sleutel tot bredere acceptatie.
