Terwijl de zorgsector steeds sterker inzet op digitalisering, waarschuwt kenniscentrum Pharos dat een deel van de bevolking dreigt achter te blijven. In aanloop naar het Tweede Kamerdebat over digitale ontwikkelingen in de zorg roept de organisatie op tot een zorgtransformatie waarin toegankelijkheid centraal staat. Volgens Pharos kan digitalisering alleen bijdragen aan toekomstbestendige zorg als ook mensen met beperkte taal- en digitale vaardigheden voldoende worden meegenomen.
In Nederland hebben naar schatting 3 miljoen mensen moeite met lezen en schrijven en ondervinden 4,5 miljoen mensen problemen bij het gebruik van digitale toepassingen. Daardoor bestaat het risico dat belangrijke gezondheidsinformatie niet of verkeerd wordt begrepen. Zeker bij hybride zorg, waarbij fysieke en digitale zorgvormen worden gecombineerd, kan dat volgens Pharos leiden tot digitale uitsluiting wanneer systemen, communicatie en ondersteuning onvoldoende aansluiten bij kwetsbare groepen. Een reden voor de organisatie om hierover een position paper (pdf) te maken.
Inclusie
In akkoorden zoals het Integraal Zorgakkoord (IZA), het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) en het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg (HLO) krijgt digitalisering een prominente plaats. Volgens Pharos is het daarbij cruciaal dat digitale zorg niet alleen efficiënt, maar ook toegankelijk en rechtvaardig blijft. Dat vraagt onder meer om meer bewustwording bij zorgverleners, beleidsmakers en ontwikkelaars van digitale toepassingen over de drempels waarmee mensen met beperkte taal- en digitale vaardigheden geconfronteerd worden.
Daarnaast benadrukt de organisatie dat gebruikers voldoende ondersteuning moeten krijgen bij het gebruik van digitale zorgtoepassingen. Zonder begeleiding en toegankelijke systemen dreigt een deel van de bevolking uitgesloten te raken van zorg die steeds vaker digitaal wordt aangeboden.
Volgens directeur-bestuurder van Pharos, Tamara Pieterse, moet artificiële intelligentie in de zorg ontwikkeld worden vanuit het principe van gezondheidsrechtvaardigheid. AI-systemen zouden niet complexer mogen worden voor gebruikers, maar net begrijpelijk, toegankelijk en inclusief ontworpen moeten zijn. Ze benadrukt dat inclusie en toegankelijkheid geen aanvullende voorwaarden zijn, maar een vaste plaats moeten krijgen binnen de ontwikkeling, richtlijnen en controle van AI-toepassingen.
Samenwerking met eindgebruikers
Volgens Pharos ligt een belangrijk deel van de oplossing in het actief betrekken van mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden bij de ontwikkeling en invoering van digitale zorgtoepassingen. Door eindgebruikers van bij de start mee te nemen in het ontwerp en de implementatie, kunnen digitale systemen beter afgestemd worden op hun mogelijkheden, verwachtingen en noden. Dat moet helpen om vermijdbare gezondheidsverschillen in de toekomst te beperken.
Escapekoffer
Begin deze maand schreven we ook over de Escapekoffer van Pharos, ontwikkeld samen met Racoon en Jump Serious Games. Met het interactieve concept willen de initiatiefnemers zorgprofessionals, ontwikkelaars en beleidsmakers laten ervaren hoe complex digitale zorg voor veel mensen kan zijn. Volgens Pharos is dat nodig, aangezien digitale zorg voor één op de vijf Nederlanders ouder dan 16 jaar niet vanzelfsprekend toegankelijk is. De Escapekoffer moet vooral bewustwording creëren en aantonen hoe belangrijk het is om digitale toepassingen vanaf het begin begrijpelijk en inclusief te ontwerpen.
